Ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu budowlanego nie musi w każdej sytuacji pozostawać niewzruszalna. W wyjątkowych okolicznościach możliwe jest zastosowanie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2026 roku, sygn. akt II SA/Kr 1601/25, wydany w sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię.
Sprawa dotyczyła rozbiórki części budynku mieszkalnego obejmującej pokój i kotłownię. Wykonanie nakazu oznaczałoby nie tylko zmniejszenie powierzchni domu, ale przede wszystkim pozbawienie całego budynku ogrzewania oraz dostępu do wody.
CZY ART. 155 K.P.A. MOŻE MIEĆ ZASTOSOWANIE DO DECYZJI O NAKAZIE ROZBIÓRKI?
Zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna może zostać uchylona lub zmieniona, jeżeli przepisy szczególne się temu nie sprzeciwiają, a za takim rozwiązaniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
Przez wiele lat w orzecznictwie przeważało stanowisko, zgodnie z którym art. 155 k.p.a. może być stosowany wyłącznie do decyzji uznaniowych. Decyzja nakazująca rozbiórkę jest natomiast decyzją związaną. Oznacza to, że jeżeli wystąpią przesłanki określone w Prawie budowlanym, organ ma obowiązek orzec rozbiórkę i nie może swobodnie wybierać innego rozstrzygnięcia. Na tej podstawie organy nadzoru budowlanego często automatycznie odmawiają uchylenia ostatecznego nakazu rozbiórki. Przyjmują, że uchylenie takiej decyzji pozostawiałoby nieuregulowaną samowolę budowlaną, a tym samym prowadziło do stanu sprzecznego z prawem.
Stanowisko to jest jednak, w niektórych sytuacjach, przełamywane. Z samej treści art. 155 k.p.a. nie wynika bowiem, że przepis ten dotyczy wyłącznie decyzji uznaniowych. Sam fakt, że nakaz rozbiórki jest decyzją związaną, nie wystarcza więc do odmowy rozpoznania indywidualnych okoliczności sprawy.
NIE MOŻNA ODMAWIAĆ AUTOMATYCZNIE UCHYLENIA NAKAZU ROZBIÓRKI
Uznać należy zatem, że mogą wystąpić w konkretnej sprawie sytuacje, w których zastosowanie art. 155 k.p.a. do nakazu rozbiórki nie będzie wykluczone. Nie każde uchylenie takiego nakazu musi bowiem prowadzić do stanu naruszającego prawo. Każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie. Organ musi ustalić, czy uchyleniu decyzji nie sprzeciwiają się przepisy prawa materialnego, a następnie rzeczywiście rozważyć interes społeczny oraz słuszny interes strony.
Art. 155 k.p.a. nie może, co do zasady, służyć do legalizowania obiektu, który narusza w sposób oczywisty miejscowy plan, czy przepisy techniczno-budowlane. Jeżeli materialnoprawne przyczyny nakazania rozbiórki nadal istnieją, uchylenie decyzji nie będzie dopuszczalne. Inaczej może być jednak wtedy, gdy obiekt (pomimo wcześniejszego nakazu rozbiórki) może obecnie zostać doprowadzony do stanu zgodnego z prawem. Znaczenie może mieć między innymi zmiana przepisów, zmiana planu miejscowego, możliwość przeprowadzenia legalizacji, sposób powstania samowoli, brak sprzeciwu osób trzecich, sposób wykorzystywania obiektu oraz szczególna sytuacja życiowa jego właściciela.
NADZWYCZAJNA SYTUACJA SKARŻĄCEJ
W sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię skarżąca znajdowała się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Zmarł jej mąż, a wcześniej także syn. Kobieta choruje na nowotwór i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką. Część budynku objęta nakazem rozbiórki jest potrzebna do podstawowego funkcjonowania rodziny. Znajduje się w niej kotłownia, a jej rozebranie pozbawiłoby dom ogrzewania i dostępu do wody.
Organy nadzoru budowlanego nie przeanalizowały jednak tych okoliczności. Ograniczyły się do stwierdzenia, że decyzja rozbiórkowa ma charakter związany i dlatego art. 155 k.p.a. nie może zostać zastosowany. Nie zbadały rzeczywiście sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skarżącej ani konsekwencji wykonania rozbiórki.
WSA w Krakowie przychylił się do przedstawionych przez nas argumentów i uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że organy nie mogą z góry przekreślać możliwości zastosowania art. 155 k.p.a. tylko dlatego, że sprawa dotyczy ostatecznego nakazu rozbiórki. Powinny zbadać, czy w konkretnym przypadku występuje słuszny interes strony oraz czy ewentualne uchylenie nakazu nie doprowadzi do stanu sprzecznego z prawem. Sąd nie uchylił samego nakazu rozbiórki. Zobowiązał organy do ponownego rozpoznania sprawy, uwzględnienia wyjątkowej sytuacji skarżącej oraz zbadania możliwości legalizacji części budynku. Jest to istotne rozstrzygnięcie, ponieważ potwierdza, że art. 155 k.p.a. nie może być wyłączany automatycznie w każdej sprawie dotyczącej rozbiórki.
Nie oznacza to, że każdy ostateczny nakaz rozbiórki może zostać uchylony. Pamiętać bowiem należy, że art. 155 k.p.a. pozostaje rozwiązaniem wyjątkowym. Jeżeli jednak za uchyleniem decyzji przemawia szczególnie ważny interes strony lub interes społeczny, a pozostawienie obiektu nie będzie naruszało prawa materialnego, organ ma obowiązek rzetelnie rozważyć taką możliwość.
