Pisałem już o sprawach prowadzonych przez naszą kancelarię przed NSA dotyczących dzielenia inwestycji na mniejsze przedsięwzięcia w celu obejścia przepisów środowiskowych. Dzisiaj o kolejnym z wyroków wydanych tego samego dnia i dotyczących tej samej inwestycji. Tym razem jednak NSA zwrócił uwagę na jeszcze jeden bardzo istotny problem z punktu widzenia właścicieli nieruchomości sąsiednich. Chodzi o wyrok NSA z 8 kwietnia 2026 roku, II OSK 2770/24.
ODMOWA WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA TYLKO WYJĄTKOWO
Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego wobec decyzji o warunkach zabudowy dla dużej inwestycji handlowej. Organ uznał, że właściciel sąsiednich działek nie ma interesu prawnego, ponieważ jego nieruchomości znajdują się poza obszarem oddziaływania inwestycji. W konsekwencji odmówiono mu nawet prawa do wszczęcia postępowania.
NSA nie zgodził się z takim podejściem.
Sąd przypomniał rzecz z pozoru oczywistą, ale w praktyce bardzo często ignorowaną. Art. 61a k.p.a., czyli odmowa wszczęcia postępowania, może być stosowany wyłącznie wyjątkowo. Tylko wtedy, gdy brak przymiotu strony jest oczywisty i nie wymaga żadnych dodatkowych ustaleń. Jeżeli natomiast trzeba dopiero zbadać wpływ inwestycji na nieruchomość sąsiednią, przeanalizować charakter przedsięwzięcia albo ocenić jego oddziaływanie postępowanie powinno zostać wszczęte. NSA wyraźnie podkreślił, że organ nie może na etapie art. 61a k.p.a. rozstrzygać merytorycznie sprawy pod pozorem badania interesu prawnego strony. To nie jest etap do przesądzania, czy inwestycja faktycznie oddziałuje na nieruchomość skarżącego. Tego rodzaju ustalenia wymagają normalnego postępowania wyjaśniającego.
INTERES PRAWNY SĄSIADA TO NIE TYLKO ODLEGŁOŚĆ OD INWESTYCJI
Co szczególnie istotne, NSA zwrócił uwagę, że ocena interesu prawnego sąsiada inwestycji nie może abstrahować od problemu sztucznego podziału przedsięwzięcia. W tej sprawie chodziło bowiem o kilka powiązanych inwestycji handlowych, które stanowiły w rzeczywistości jedno większe zamierzenie inwestycyjne.
I właśnie to miało zasadnicze znaczenie.
Sąd podkreślił, że skoro inwestor dokonał sztucznego podziału przedsięwzięcia, to nie można oceniać oddziaływania wyłącznie jednej „wydzielonej” inwestycji. Konieczne jest spojrzenie całościowe. Dopiero wtedy można realnie ocenić wpływ przedsięwzięcia na prawa właścicieli nieruchomości sąsiednich. NSA zwrócił też uwagę, że sam fakt oddalenia działki skarżącego o około 40 metrów od jednej z części inwestycji nie przesądza jeszcze o braku interesu prawnego. Znaczenie może mieć bowiem nie tylko bezpośrednie oddziaływanie samego budynku handlowego, ale również skumulowany wpływ wszystkich powiązanych przedsięwzięć.
SZEROKIE ROZUMIENIE PRAWA DO UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU
W uzasadnieniu wyroku NSA mocno wybrzmiewa jeszcze jeden wątek. Sąd odwołał się do przepisów prawa unijnego i orzecznictwa TSUE dotyczącego szerokiego dostępu do środków zaskarżenia w sprawach środowiskowych. Coraz wyraźniej widać, że sądy administracyjne patrzą na problem interesu prawnego szerzej niż jeszcze kilka lat temu. Zwłaszcza w sprawach dotyczących dużych przedsięwzięć handlowych i inwestycji mogących oddziaływać na środowisko. W praktyce oznacza to istotne ograniczenie możliwości „eliminowania” właścicieli nieruchomości sąsiednich już na początku postępowania tylko dlatego, że organ uznał, iż inwestycja znajduje się wystarczająco daleko od ich działek.
KOLEJNY WAŻNY SYGNAŁ DLA ORGANÓW
Wyrok NSA z 8 kwietnia 2026 r. pokazuje więc wyraźnie, że problem sztucznego dzielenia inwestycji nie dotyczy wyłącznie prawa ochrony środowiska. Ma on również bardzo konkretne znaczenie procesowe. Może bowiem wpływać na ocenę kręgu stron postępowania i prawa właścicieli nieruchomości sąsiednich do kwestionowania decyzji inwestycyjnych. A to z punktu widzenia praktyki bywa często równie ważne jak sama ocena środowiskowa przedsięwzięcia.
