W dniu 29 maja 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny wydał postanowienie w sprawie III OZ 204/26, którym uchylił wcześniejsze rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i wstrzymał wykonanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dotyczącej budowy dużego obiektu handlowego. W rzeczywistości skutki tego rozstrzygnięcia mają znacznie dalej idący charakter i dotyczą nie tylko samej decyzji środowiskowej, lecz również wszystkich dalszych rozstrzygnięć wydanych na jej podstawie.
NSA WIEDZIAŁ, ŻE INWESTYCJA JEST JUŻ REALIZOWANA
Uzasadnienie ww. postanowienia nie pozostawia wątpliwości, że NSA miał pełną świadomość aktualnego stanu inwestycji. Sąd odnotował bowiem w uzasadnieniu, że przedsięwzięcie jest już realizowane na podstawie wcześniej wydanych dwóch decyzji o pozwoleniu na budowę, a także kolejnego pozwolenia na budowę wydanego w grudniu 2025 roku . Mimo tej wiedzy NSA uznał za konieczne zastosowanie środka ochrony tymczasowej przewidzianego w art. 86f ust. 2a ustawy środowiskowej* i wstrzymał wykonanie decyzji środowiskowej. Nie jest to okoliczność bez znaczenia. Gdyby bowiem ustawodawca zakładał, że wydanie pozwolenia na budowę automatycznie neutralizuje potrzebę udzielenia ochrony tymczasowej, postępowanie dotyczące wstrzymania decyzji środowiskowej traciłoby jakikolwiek sens i byłoby umarzane.
NIE MOŻNA ANALIZOWAĆ POSTANOWIENIA III OZ 204/26 W ODERWANIU OD INNYCH WYROKÓW NSA W TEJ SPRAWIE
Jeszcze istotniejsze jest to, że postanowienie z 29 maja 2026 roku nie funkcjonuje w próżni. Kilka tygodni wcześniej, 8 kwietnia 2026 roku, Naczelny Sąd Administracyjny wydał serię wyroków (II OSK 1796/24, II OSK 2149/24, II OSK 2770/24), w których jednoznacznie zakwestionował sposób procedowania tej konkretnej inwestycji. NSA uznał, że przedsięwzięcie zostało sztucznie podzielone na mniejsze etapy. Sąd wskazał, że takie działanie prowadziło do zaniżenia rzeczywistej skali inwestycji, pomijania jej skumulowanego oddziaływania oraz obchodzenia wymogów wynikających z przepisów środowiskowych.
Co szczególnie istotne, NSA szeroko odwoływał się do prawa Unii Europejskiej, dyrektywy EIA, orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz standardów wynikających z Konwencji z Aarhus. Przesłanie tych wyroków było jednoznaczne. Przepisy dotyczące ocen oddziaływania na środowisko należy interpretować w sposób zapewniający rzeczywistą skuteczność ochrony środowiska. Nie wolno akceptować konstrukcji prawnych prowadzących do iluzorycznej ochrony środowiska.
CZY MOŻNA REALIZOWAĆ POZWOLENIE NA BUDOWĘ OPARTE NA DECYZJI, KTÓREJ SKUTKI PRAWNE ZOSTAŁY ZAWIESZONE?
Odpowiedź na zadane powyżej pytanie wydaje się oczywista. Skoro decyzja środowiskowa nie wywołuje obecnie skutków prawnych, nie może również skutecznie wspierać dalszej realizacji przedsięwzięcia. Inaczej mówiąc, nie można jednocześnie twierdzić, że decyzja środowiskowa została przez sąd wyłączona z obrotu prawnego na czas trwania postępowania, a jednocześnie nadal bez przeszkód korzystać ze wszystkich skutków prawnych, które wcześniej wywołała. Prowadziłoby to do sytuacji całkowicie absurdalnej. Sąd udzielałby ochrony tymczasowej wyłącznie na papierze, a skutki środowiskowe nadal by powstawały. Taka interpretacja pozostawałaby w oczywistej sprzeczności zarówno z celem art. 86f ustawy środowiskowej, jak i z zasadą skuteczności prawa Unii Europejskiej.
Warto w tym miejscu odwołać się również do stanowiska przedstawianego w doktrynie, m.in. przez dr hab. Daniela Pawła, sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, opublikowanego na łamach „Zeszytów Naukowych Sądownictwa Administracyjnego” (ZNSA 2025/3, s. 57–68). Autor wskazuje, że po nowelizacji art. 86f ustawy środowiskowej dokonanej w 2023 roku skutkiem wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej nie jest wyłącznie niemożność wydania kolejnych zgód inwestycyjnych. Znacznie dalej idącym skutkiem jest zawieszenie skutku prawnego tej decyzji. Jeżeli zaś skutek prawny decyzji został zawieszony, decyzja nie może być wykorzystywana w żadnym innym postępowaniu administracyjnym. Jak wskazuje autor obejmuje to również sytuacje, w których odpowiednie zezwolenia inwestycyjne zostały już wcześniej wydane.
OCHRONA TYMCZASOWA NIE MOŻE BYĆ FIKCJĄ
W sprawach środowiskowych szczególnego znaczenia nabierają zasada przezorności oraz zasada prewencji. To właśnie dlatego ustawodawca zdecydował się stworzyć szczególną instytucję ochrony tymczasowej. Jeżeli sąd dochodzi do przekonania, że dalsza realizacja przedsięwzięcia może prowadzić do skutków trudnych lub niemożliwych do odwrócenia, powinien mieć możliwość skutecznego zatrzymania tych skutków jeszcze przed wydaniem wyroku. Dlatego celem postanowienia sądu administracyjnego o wstrzymaniu wykonania decyzji środowiskowej jest rzeczywiste zatrzymanie skutków przedsięwzięcia do czasu zakończenia kontroli legalności decyzji środowiskowej.
*ustawa z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
